Over Boermarke Borger
Ontstaan en functie van de boermarken
Vanaf de veertiende eeuw zijn er gegevens bekend over de boermarken in Drenthe. Deze marken hadden als taak gemeenschapsregels vast te stellen en toe te zien op de naleving daarvan. Daarnaast bezaten zij vaak aanzienlijke gemeenschappelijke gronden. In de loop der tijd werden per marke zogenoemde waardelen uitgegeven. Deze waardelen werden verdeeld onder de eigenerfde boeren binnen de gemeenschap.
De marke van Borger kent negen volle waardelen. Het bezit hiervan had een duidelijke economische betekenis. Per waardeel verkreeg men het recht om een vastgesteld aantal schapen te laten grazen op de onverdeelde gronden, veelal heidevelden. ’s Nachts werden de schapen op stal gezet om zoveel mogelijk mest te verzamelen. Deze mest was essentieel voor het bemesten van de esgronden, waarop onder andere rogge werd verbouwd.
De Mandelanden aan de oostzijde van Borger.
Ontstaan en functie van de boermarken
Vanaf de veertiende eeuw zijn er gegevens bekend over de boermarken in Drenthe. Deze marken hadden als taak gemeenschapsregels vast te stellen en toe te zien op de naleving daarvan. Daarnaast bezaten zij vaak aanzienlijke gemeenschappelijke gronden. In de loop der tijd werden per marke zogenoemde waardelen uitgegeven. Deze waardelen werden verdeeld onder de eigenerfde boeren binnen de gemeenschap.
De marke van Borger kent negen volle waardelen. Het bezit hiervan had een duidelijke economische betekenis. Per waardeel verkreeg men het recht om een vastgesteld aantal schapen te laten grazen op de onverdeelde gronden, veelal heidevelden. ’s Nachts werden de schapen op stal gezet om zoveel mogelijk mest te verzamelen. Deze mest was essentieel voor het bemesten van de esgronden, waarop onder andere rogge werd verbouwd.
Rechten en plichten binnen de marke
Het bezit van waardelen bracht niet alleen rechten, maar ook plichten met zich mee. Wanneer de boerhoornblazer zijn ronde deed, dienden de gerechtigden zich te verzamelen op de brink van het dorp. Het bestuur van de marke organiseerde op deze wijze onder meer het onderhoud van wegen en watergangen.
De boermarke van Borger in de twintigste eeuw
De boermarke van Borger leidt inmiddels al jarenlang een slapend bestaan. De laatste verdeellijst met waardeelhouders dateert uit 1954; daarna ontbreekt elke registratie van het bezit. In die periode begon de ruilverkaveling rond Borger. Alle bezittingen van de marke werden toen in de verkaveling ingebracht. Op veel plaatsen betekende dit het einde van de marke. In Borger bleef het bezit echter bestaan.
Tegenwoordig bestaat het markebezit uit de huidige ijsbaan aan de Westdorperstraat en een strook grond bij de oude brink aan de Brinkstraat, op de locatie waar het beeld van Harm Tiesing staat. De boermarke verhuurt de grond van de ijsbaan aan de ijsvereniging, onder de voorwaarde dat deze bij winterse omstandigheden zorgt voor een toegankelijke schaatsbaan. Voor het zomerseizoen mag de ijsvereniging de grond onderverhuren. Dit alles gebeurt tegen zeer bescheiden vergoedingen.
De boerschap van Borger
Naast de boermarke kent Borger ook een boerschap: een vereniging van landbouwers uit de gemeenschap. Historisch gezien bestond het belangrijkste doel van deze vereniging uit het verhuren van de jachtrechten op het Borgerderveld, oorspronkelijk circa 1.000 hectare groot. De opbrengsten werden gebruikt voor de gezamenlijke aanschaf en exploitatie van landbouwmachines — investeringen die voor individuele boeren niet rendabel waren.
Traditiegetrouw vergaderden de boermarke en de boerschap gezamenlijk in de periode tussen Kerst en Oud en Nieuw. In deze vergadering waren vertegenwoordigers van beide organisaties aanwezig. Door de ingrijpende veranderingen in de landbouw functioneert de boerschap nog steeds, maar is er nauwelijks nog een actieve vertegenwoordiging van de marke in Borger. Dit roept de vraag op wie formeel bevoegd is om besluiten te nemen.
De ijsbaan aan de Westdorperstraat in Borger is eigendom van Boermarke Borger en wordt verhuurd aan IJsvereniging ‘Elsegge’
De Brink aan de Brinkstraat en de Gang en is voor een deel eigendom van de boermarke.
Oproep tot hernieuwde organisatie
Wij zijn van mening dat deze situatie niet langer wenselijk is en dat er opnieuw een volwaardig bestuur van de boermarke van Borger moet worden gevormd. Daarom zijn wij gestart met het opsporen van de gerechtigden van de waardeelhouderslijst uit 1954. Met uw hulp willen wij de huidige eigendomsverhoudingen in kaart brengen en onderzoeken hoe de boermarke behouden kan blijven.
Samen kunnen wij de toekomst van dit bijzondere cultuurhistorische erfgoed voor Borger veiligstellen.